7 iyun tarixinə təyin edilmiş Ermənistanda parlament seçkiləri artıq standart daxili siyasi prosedur çərçivələrini tamamilə aşaraq sərt hibrid qarşıdurma arenasına çevrilib.

Söhbət sadəcə kabinetin dəyişdirilməsindən getmir, burada ölkənin gələcək inkişaf vektorunun seçilməsi məsələsi dayanır və bu seçim, şübhəsiz ki, regiondakı proseslərə, o cümlədən Azərbaycan–Ermənistan və Türkiyə–Ermənistan normallaşmasına, regional kommunikasiyaların açılmasına, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsinə və nəhayət, Bakı ilə İrəvan arasında sülhün əldə olunmasına da təsir göstərəcək.

Hazırkı seçki dövrü respublikanın siyasi sistemində dərin transformasiyanı aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu transformasiya nəticəsində İrəvanın daxili siyasi diskursu regionda qüvvələrin yeni konfiqurasiyasından tam asılı vəziyyətə düşüb. Azərbaycan amili - öz suverenliyini bərpa etdikdən sonra faktiki olaraq regional proseslərin əsas memarına çevrilən Bakı, seçki yarışında bütün iştirakçıların taktikasını, ritorikasını və strategiyasını müəyyən edən əsas dominant faktora çevrilib. Bakı Ermənistanın seçki mühitindən praqmatik şəkildə uzaq duraraq qonşu gündəmini daxili səfərbərlik üçün istifadə etmədiyi halda, Ermənistan siyasi elitası və cəmiyyəti Azərbaycan paytaxtından gələn istənilən siqnala qarşı demək olar ki, həssas və tamamilə fokuslanmış vəziyyətdədir. Bu mürəkkəb fon üzərində hazırkı hakimiyyət, Nikol Paşinyanın rəhbərliyi ilə yeni Konstitusiyanın qəbulu və revanşist doktrinaların demontajı vasitəsilə Qərbə doğru dərin hüquqi və geosiyasi dönüş etməyə çalışır. Buna cavab olaraq isə rəqib hərbi-siyasi blokdan olan xarici qüvvələr və Ermənistan daxilindəki radikal dairələr ölkədə vəziyyəti sabitləşdirməyə yönəlmiş genişmiqyaslı əməliyyat aparırlar.

Liderxeber.az xəbər verir ki, 1news.az-a daxil olan eksklüziv məlumata görə, Rusiyadan birbaşa hava marşrutunun Paşinyanın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ciddi nəzarətdə saxlanıldığını anlayan səfərbər edilmiş diasporanın xeyli hissəsi dolayısı yolları istifadə edir.

Filtrasiya baryerlərini keçmək üçün Gürcüstan ərazisi vasitə kimi seçilib; burada Ermənistan vətəndaşları Rusiya regionlarından avtomobillərlə kütləvi şəkildə gəlirlər. Sərhəd xidmətlərinin şübhəsini oyatmamaq üçün onlar Gürcüstan otellərinə səpələnir, kiçik konspirativ qruplar yaradır və yalnız bundan sonra, səs-küy yaratmadan, Ermənistanın quru sərhədini keçirlər. Bundan əlavə, bu gizli şəbəkənin daha hazırlıqlı və motivasiyalı iştirakçıları, analitiklərin məlumatına görə, otellərə və ya şəxsi evlərə deyil, ekstraterritorial statusa malik olan Gümrüdəki Rusiya hərbi bazasının obyektlərinə yönləndirilirlər. Bu isə xarici hərbi obyekti Ermənistan hüquq-mühafizə orqanlarının əlçatmaz olduğu qapalı koordinasiya mərkəzinə çevirir, burada radikalların döyüş nüvəsi “X” saatını tam təchizatla küçələrə çıxmaq üçün gözləyə bilir.

Bu marşrutların diversifikasiyası iğtişaş təşkilatçılarının operativ cavabı kimi ortaya çıxıb, çünki son günlər respublikanın sərhədlərində və əsas nəqliyyat mərkəzlərində misli görünməmiş miqrasiya aktivliyi qeydə alınıb. Ermənistan mediasına görə, xarici mərkəzlər tərəfindən Ermənistana müxalifətə loyal seçici və səfərbərlik resursunun kütləvi şəkildə daşınması üzrə kompleks əməliyyat başlanılıb və bu resursun ümumi sayı 100–150 min nəfər aralığında qiymətləndirilir. Bu axının əsas nüvəsini Rusiya Federasiyası ərazisində daimi yaşayan Ermənistan vətəndaşları təşkil edir və onlar məqsədli şəkildə təyyarə və avtomobil nəqliyyatı ilə İrəvana göndərilirlər. Bu qayıdış dalğası ətrafında yaranmış gərgin atmosfer göstərir ki, onların real vəzifəsi sadəcə səsvermə ilə məhdudlaşmır. Müstəqil təhlükəsizlik analitiklərinin qiymətləndirməsinə görə, bu tranzitin strateji məqsədi seçki günü və ondan sonrakı dövrdə Ermənistan paytaxtının küçələrində narazı kütlənin kritik kütləsini formalaşdırmaq, genişmiqyaslı iğtişaşlar törətmək, dövlət orqanlarının fəaliyyətini iflic etmək və nəticə etibarilə mövcud hökumətin devrilməsi üçün vətəndaş müharibəsi ssenarisini işə salmaqdır.

Vəziyyətin miqyasını dərk edən rəsmi İrəvan həm inzibati, həm də güc strukturları səviyyəsində fövqəladə əks-təsir mexanizmlərini işə salaraq, ölkəyə daxil olan etiraz potensialını ən azı birbaşa nəzarətin mümkün olduğu sahələrdə neytrallaşdırmağa çalışır. Hakimiyyətin bu müdafiə strategiyasının mərkəzində faktiki olaraq xüsusi rejimə keçirilmiş “Zvartnots” beynəlxalq hava limanı dayanır. Ermənistan mediasının məlumatına görə, hökumət Rusiyadan birbaşa reyslərlə gələn vətəndaşlara qarşı hüquqi təzyiq aləti kimi hərbi çağırış sistemindən istifadə edir. 55 yaşadək kişilər təyyarədən endikləri andan etibarən terminalda hərbi komissarlıq nümayəndələri və hərbi polis əməkdaşları tərəfindən qarşılanır. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi hava limanında gücləndirilmiş hərbi polis qüvvələrinin mövcudluğunu “hərbi komissarlıqlara hərbi mükəlləfiyyətli vətəndaşların uçotunun aparılmasında yardım göstərilməsi” ilə izah edib. Lakin praktikada bu mexanizm potensial küçə iğtişaşlarının iştirakçılarının dərhal kənarlaşdırılması kimi vasitəsi kimi işləyir. Gələn kişilərə dərhal çağırış vərəqələri təqdim olunur və onlar 25 günlük təlim toplanışlarına uzaq hərbi hissələrə göndərilir. Hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının nümayəndələri bu sərt tədbirin praqmatikliyini gizlətmirlər və Rusiyadan gələn təxminən 30–40 min vətəndaşın poliqonlara yönləndirilməsi planından açıq şəkildə danışırlar.

Müdafiə naziri Suren Papikyan bu qabaqlayıcı addımları şərh edərkən hər bir hərbi mükəlləfiyyətli vətəndaşın “vətən qarşısında müqəddəs borcu” olduğunu vurğulayıb və bununla da filtrasiya mexanizminə hüquqi əsas qazandırıb. Bu isə müxalifəti Gürcüstan və Gümrü bazası vasitəsilə həyata keçirilən gizli tranzit yollarını daha aktiv şəkildə işə salmağa məcbur edib.

Hakimiyyət üçün vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən məqam ondan ibarətdir ki, bu hibrid əməliyyatın logistik xəritəsi təkcə şimal istiqaməti ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda İran ərazisindən keçən kanallar vasitəsilə də dəstək qrupların Ermənistana daxil olması müşahidə edilir ki, bu da prosesi təşkil edənlərin yüksək koordinasiya səviyyəsinə malik olduğunu göstərir və Ermənistan polis qüvvələrinin bir neçə coğrafi istiqamət üzrə parçalanmasına səbəb olur. Paralel olaraq ölkəyə Avropadakı erməni diasporasının nümayəndələri də daxil olur; onların arasında ən mühüm rol ənənəvi olaraq radikal sayılan “Daşnaksütyun” partiyasının funksionerlərinə məxsusdur. Avropa İttifaqı ölkələrində uzun illər yaşasalar da, bu çevrələr mental və maliyyə baxımından xarici Avrasiya təsir mərkəzlərinin ciddi patronajı altında qalmaqda davam edir və gözlənilən etirazın ideoloji koordinasiya elementləri kimi çıxış edirlər. Rəsmi İrəvan əsas resurslarını Moskva reyslərinin filtrinə yönəltdiyi bir vaxtda İran və Avropadan gələn radikal axın diqqətin parçalanması effekti yaradır və müxalifətin güc elementlərinin paytaxta əsas baryerləri yan keçərək daxil olmasına şərait yaradır.

Bu misli görünməmiş logistik əməliyyatın son məqsədləri isə “Güclü Ermənistan” (Samvel Karapetyan), “Çiçəklənən Ermənistan” (Qagik Tsarukyan) və “Ermənistan” bloku (Robert Koçaryan) kimi müxalif siyasi güclərin sırf seçki ambisiyalarından xeyli kənara çıxır. Nikol Paşinyan yaxınlarda İctimai Televiziyada keçirilən debatlar zamanı bu qüvvələri vahid “üçbaşlı müharibə partiyası” kimi xarakterizə edərək onların yalnız xarici, transmilli maraqlara xidmət etdiyini bildirib. Hakimiyyət tərəfdarları bu açıqlamaları rəqiblərin demonizasiyası kimi qiymətləndirsələr də, baş nazirin tərəfdarları hesab edirlər ki, planlaşdırılan ssenarinin əsas elementi seçkinin nəticələri hakim partiyanın qələbəsini təsdiqləyəcəyi halda onların tanınmamasıdır. Plan seçki prosesinin dərhal küçə qarşıdurmalarına çevrilməsini nəzərdə tutur və diasporadan gətirilən kişi kütləsinin inzibati binaların ələ keçirilməsi üçün hücum dəstələri kimi istifadə olunması ehtimalı irəli sürülür. Ermənistan siyasi mühitində dərin kök salmış zorakılıq təcrübəsi, xüsusilə 1999-cu il parlament atışması və 2016-cı ildə patrul alayının ələ keçirilməsi kimi hadisələr nəzə alınmaqla, təhlükəsizlik analitikləri hökumətin güc blokunu demoralizə etmək və ölkəni idarəolunmaz xaosa sürükləmək məqsədilə hədəfli siyasi qətllər və diversiya aktlarının da istisna edilmədiyini bildirirlər.

Hazırkı radikalizm dalğası Baş nazir Nikol Paşinyanın 30 illik “Qarabağ hərəkatı” sistemini demontaj etmək cəhdlərinə qarşı köhnə elitaların qanunauyğun reaksiyası kimi qiymətləndirilir. Paşinyan bu sistemi “Ermənistanı suverenlikdən və real dövlətçilikdən məhrum edən tarixi tələ” adlandırıb.

Baş nazir öz proqram xarakterli çıxışında 2019-cu il dövrünə aid əvvəlki populist şüarlarının səhv olduğunu etiraf edib. Onun sözlərinə görə, Qarabağla bağlı bütün paradiqma ilkin mərhələdən etibarən xarici kuratorlar tərəfindən formalaşdırılıb və ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri olan ABŞ, Rusiya və Fransa da daxil olmaqla, Cənubi Qafqazı daimi asılılıq vəziyyətində saxlamaq məqsədi daşıyıb. Paşinyan qeyd edib ki, münaqişənin nəticəsi hələ 1996-cı ildə Lissabon sammitində faktiki olaraq müəyyən edilib və sonrakı illərdə Ermənistanın resursları perspektivsiz istiqamətə sərf olunub.

Müxalif dairələr baş nazirin bu ritorika dəyişikliyini məcburi təslimçilik və milli maraqlara xəyanət kimi qiymətləndiriblər. İrəvan hakimiyyəti isə bunu ağrılı, lakin zəruri bir ayılma prosesi kimi təqdim edir. Hazırkı hökumət bu tarixi dalandan çıxışın əsas aləti kimi yeni Konstitusiyanın qəbulunu görür. Həmin sənədin mətnindən Müstəqillik Bəyannaməsində əks olunmuş Azərbaycanla bağlı hər hansı gizli ərazi iddialarının tamamilə çıxarılması nəzərdə tutulur. Bu addım revanşist layihənin yekun bağlanması demək olduğundan, o, böyük oliqarx dairələri tərəfindən maliyyələşdirilən müxalifət tərəfindən kəskin müqavimətlə qarşılanır.

Bu şəraitdə 7 iyun parlament seçkiləri sadəcə partiyalar arasında rəqabət olmaqdan çıxaraq Ermənistanın dövlət idarəetmə sisteminin dayanıqlığı üçün ciddi sınağa çevrilir. İki zidd inkişaf konsepsiyasının, regional reallıqların hüquqi baxımdan tanınması, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi praqmatizm kursu ilə revanşist müxalif yanaşmaların toqquşması cəmiyyət qarşısında mürəkkəb seçim yaradır. Seçkinin nəticəsi ölkədə hüquqi yenilənmə və iqtisadi praqmatizmə nə dərəcədə tələbatın olduğunu, eləcə də Ermənistanın daxili siyasi qarşıdurmanın yeni dalğasına sürüklənmədən uzunmüddətli böhrandan çıxıb-çıxa bilməyəcəyini göstərəcək.