Azərbaycanın son beş ildə Cənubi Qafqazda yaratdığı yeni reallıqların təsir dairəsi artıq regionun sərhədlərini də aşaraq, daha uzaq coğrafiyalarda hadisələrin inkişaf axarına yön verməkdədir.

Bunun ən real nümunəsini Mərkəzi Asiya kontekstində görmək mümkündür.

Liderxeber.az mövzu ilə bağlı "Kaspi" qəzetinin məqaləsini təqdim edir:

Birmənalı həqiqətdir ki, İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər Mərkəzi Asiya təmsilçilərinin də ölkəmizlə münasibətlərində daha sıx inteqrasiyaya əsaslanan yeni səhifənin açılmasına səbəb oldu. Ancaq bu prosesin tarixi, mədəni, iqtisadi və siyasi təməllərə söykənən dərin kökləri də mövcuddur. Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, ölkəmizin siyasi, iqtisadi və etnokulturoloji göstəriciləri Mərkəzi Asiya ilə eyni inteqrasiya məkanında yer almağımızı şərtləndirir. Bunu sürətləndirən daha bir amil isə müasir dövrdə kəskinləşən qlobal rəqabət, nəqliyyat-logistika şəbəkələrinin yenidən formalaşması və enerji təhlükəsizliyinin daha da aktuallaşmasıdır. Məhz bütün bunlar Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin vahid region kimi çıxış etməsini zərurətə çevirir, təbii hala gətirir.

Diplomatiyamızın daha bir uğur hekayəsi

Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin tək coğrafi yox, həm də strateji baxımdan vahid region məntiqi ilə hərəkət etməsi münasibətlərin hüquqi arxitekturasını da yenidən şəkilləndirir. Elə bundan irəli gələrək, Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşündə Azərbaycan bu formata tamhüquqlu üzv qəbul edildi. Bu, Avrasiyanın istər geosiyasi, istərsə də geoiqtisadi mənzərəsində mühüm yenilik, çoxsaylı dəyişikliklərin başlanğıc nöqtəsi hesab edilir.

Mərkəzi Asiya + Azərbaycan formatı yeni əməkdaşlıq platforması kimi artıq beynəlxalq aləmdə böyük diqqət və marağa səbəb olub. Prezident İlham Əliyevin VII Məşvərət Görüşündəki çıxışında qeyd etdiyi kimi, ölkəmiz Cənubi Qafqazda yerləşsə də, bu gün fəal qarşılıqlı fəaliyyət sayəsində Mərkəzi Asiya və Azərbaycan artıq qlobal miqyasda nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artan vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur. Dünya üçün müstəsna əhəmiyyətə malik yeni bir regionun formalaşmasının əsas memarlarından biri qismində Azərbaycanın çıxış etməsi ölkəmizin xarici siyasətində növbəti möhtəşəm nailiyyət, diplomatiya tariximizə qızıl hərflərlə yazılan yeni uğur hekayəsidir.

Azərbaycan Mərkəzi Asiya qarşısında yeni üfüqlər açır

Artıq Mərkəzi Asiyanın "beşlik" formatı dəyişərək yeni formaya düşüb, Azərbaycanla vahid geosiyasi orqanizm halına gəlib. Bu kontekstdə Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarov diqqəti ona yönəldir ki, Azərbaycanın iştirakı ilə "beşlik" formatının genişləndirilməsi Mərkəzi Asiyanın qarşısında, xüsusilə beynəlxalq tranzit, logistika və energetika sahələrində yeni imkanlar, geniş əməkdaşlıq üfüqləri açacaq.

Yeni format həqiqətən də region ölkələrinin uzunmüddətli strateji maraqlarına xidmət edən genişmiqyaslı əməkdaşlıq modelidir. Bu platforma həm tarixi-mədəni bağlara, həm də qlobal geosiyasi reallıqlara söykənərək, Orta Dəhlizin inkişafından tutmuş enerji təhlükəsizliyinə, iqtisadi əməkdaşlığa və regional sabitliyin təmin edilməsinə qədər çoxşaxəli imkanlar yaradır.

Xəzər dənizi boyunca ənənəvi sərhədlər silinir

Mərkəzi Asiya + Azərbaycan qarşılıqlı maraqların vahid strateji məkanda birləşməsi, koordinasiyalı fəaliyyətin həyata keçrilməsi deməkdir. Bu format özündə təkcə dövlət başçılarının bir araya gəlməsini ehtiva etmir. Qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan Mərkəzi Asiyada digər səviyyələrdə, o cümlədən hökumət başçıları, müxtəlif dövlət qurumları, ictimai birliklər çərçivəsində keçirilən müxtəlif görüşlərin iştirakçıları sırasında yer alacaq. Bütün bunlar həm də o anlama gəlir ki, ölkələrimiz arasında artıq Xəzər dənizi boyunca ənənəvi sərhədlər silinir.

Eyni zamanda onu da nəzərə almaq vacibdir ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri Xəzər dənizi vasitəsilə həm bir-birilə, həm də Avropa və Asiya bazarları ilə birləşirlər. Xəzər üzərindən keçən Orta Dəhliz regionun geoiqtisadi inteqrasiyasında xüsusi rol oynayacaq. Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına ən qısa, etibarlı və siyasi risk baxımından sabit çıxış nöqtəsi məhz Azərbaycan üzərindən mümkündür. Bu, Azərbaycanı regionda logistik qovşaq, Mərkəzi Asiyanı isə böyük iqtisadi potensiala malik strateji tərəfdaş kimi vahid şəbəkəyə bağlayır. Ölkələrimizin inteqrasiyasını həm də bu faktor şərtləndirir.

Tərəfdaşlıq münasibətlərində yeni dinamika

Enerji sahəsində əməkdaşlıq da regionun bütövləşməsini şərtləndirir. Xəzər hövzəsində yerləşən Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan zəngin neft-qaz ehtiyatlarına malikdir. Azərbaycan vasitəsilə Avropaya uzanan Cənub Qaz Dəhlizi Mərkəzi Asiya qazının da potensial tranzit istiqaməti kimi nəzərdən keçirilir. Bakı-Tiflis-Ceyhan xətti ilə Mərkəzi Asiya nefti artıq Azərbaycan üzərindən dünyaya nəql edilir və müvafiq həcmlərin artması üçün fəal iş aparılır. Eyni zamanda Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin Mərkəzi Asiyanın idxal-ixrac əməliyyatında rolu davamlı şəkildə artır. Yaxın perspektivdə açılacaq Zəngəzur dəhlizinin əsas benefisiarlarından biri yenə Mərkəzi Asiya təmsilçiləri olacaq. Həmçinin "yaşıl enerji" sahəsində də Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında əlaqələr genişlənməkdədir. Bu, bütövlükdə regionun alternativ enerji mərkəzinə çevrilməsi üçün real imkanlar açır.

Təhlükəsizlik, müdafiə, qabaqcıl texnologiyalar və digər istiqamətlərdə əməkdaşlıq strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə yeni dinamika gətirir. Beləliklə, Avrasiyanın "ürəyi" hesab edilən Mərkəzi Asiya və Azərbaycan 100 milyondan çox əhaliyə və hələ də istifadə edilməyən geniş resurslara malik olan vahid məkan kimi dünyada mühüm güc mərkəzlərindən birinə çevrilir.